Jos Teunis voor vrouwen

Te vroeg in de overgang

We spreken over een te vroege overgang als de menstruatie voor het veertigste levensjaar stopt, gedurende een periode van 4 maanden, terwijl deze altijd normaal is geweest.

Spontane vroege overgang is in het merendeel van de gevallen het gevolg van vroegtijdige uitputting van de eierstokken (Prematuur Ovarieel Falen, POF) en theoretisch het gevolg van een in aanleg te kleine voorraad eicellen dan wel een versnelde afbraak van de eicelvoorraad of een combinatie van beide. Helaas is dit proces niet te stoppen of te beïnvloeden.

In de 14 jaar dat ik werk als verpleegkundig overgangsconsulent heb ik veel vrouwen gesproken en begeleid die vervroegd in de overgang kwamen, de jongste was 19 jaar!

Blijft een menstruatie langer dan 4 maanden weg dan kan in het bloed getest worden of de overgang is gestart. De waarde van het Follikel Stimulerend Hormoon FSH zal verhoogd zijn en de waarde van het oestrogeen laag. Er rijpen geen eicellen meer en er vindt geen eisprong meer plaats. De menstruatie blijft weg en de vruchtbare levensfase komt tot een eind.

De pre menopauze of anders gezegd de startende overgang is een periode waarin heel sneaky de eerste hormonale veranderingen effect hebben op je fysieke –en emotionele welbevinden.

Vreemd genoeg verandert meestal niet als eerste de menstruatie cyclus.

Juist de emotionele veranderingen zijn vaak het eerst merkbaar. Denk aan: geïrriteerd gedrag, stemmingswisselingen, huilbuien, depressieve klachten, angststoornissen, nervositeit, meer moeite hebben je werk goed te organiseren, of de deadline te halen, meer chaos in je dagelijks functioneren, ruzie maken met je partner, collega’s of vrienden en eventuele kinderen minder goed kunnen verdragen. Maar ook slechter slapen en je voortdurend vermoeid voelen. Ook een afname van je seksuele motivatie kan horen bij hormonale veranderingen.

Omdat de menstruatie cyclus meestal niet als eerste verandert denk je zelf bij deze klachten niet direct aan een startende overgang. Die gedachten komt pas bij je op als de menstruatie wel onregelmatig wordt.

Een oorzaak voor je klachten zul je waarschijnlijk in eerste instantie toeschrijven aan teveel werkdruk door studie/baan of een combinatie van werk en privé.

Ben je alert omdat er bijvoorbeeld meerdere vrouwen in de familie vroeg in de overgang zijn gekomen of dat je de klachten herkend als overgangsklachten dan zal het niet altijd een gemakkelijke weg zijn om de juiste hulp en begrip te krijgen.

Voor een huisarts is het moeilijk te differentiëren tussen overgangsklachten en soort gelijke klachten die ook te maken kunnen hebben met andere gezondheidsproblemen (schildklier, overspannenheid, burn out, depressieve klachten).

In sommige families komen meerdere vrouwen vroeger in de overgang dan gemiddeld.

Helaas is het testen van het ‘overgangshormoon’ ofwel het Follikel Stimulerend Hormoon (FSH) in die opstartende overgang (pre menopauze) een lastige zaak.

Juist omdat het hormoon oestrogeen soms normaal en dan weer minder door de eicellen wordt geproduceerd is de extra stimulatie door het FSH ook wisselend normaal tot (licht) verhoogd.

Wanneer je af en toe nog menstrueert kunnen deze hormoon waarden behoorlijk wisselen en is het testen van deze waarde in het bloed niet zo waardevol.

Je klachten patroon kan ook wisselend zijn. Er kunnen perioden zijn met een min of meer regelmatige menstruatie zonder of in ieder geval met minder klachten en perioden met een onregelmatige menstruatie met meer klachten.

Niet alleen de menstruatie kan onregelmatig worden ook de bloeding die je gewend bent kan veranderen. Een overvloedige menstruatie wordt vaak veroorzaakt door oestrogeen dominantie en een relatief tekort aan progesteron. Dit is kenmerkend voor de pre menopauze.

Wordt er voor je klachten of op je vraag ben ik in de overgang bloedonderzoek aangeboden ter controle van het FSH en het oestrogeen niveau dan kan de uitslag zijn dat de waarden normaal zijn, met andere woorden dat er geen sprake is van een (startende) overgang.

Wees je bewust dat een bloedtest je gevoel van in de overgang te zijn niet altijd zal bevestigen. Het gevaar is zelfs dat je idee van in de overgang te zijn wordt ontkracht en je gevoel van ‘wordt ik nou langzaam gek’ min of meer wordt bevestigd. En daar ga je dan naar de psycholoog.

Anders wordt het als de menstruatie 4 maanden of langer weg is, dan zullen de waarden van het FSH en het oestrogeen wel meetbaar hoger zijn.

Gevolgen van een te vroege overgang

De klachten door de hormonale omschakeling zijn vergelijkbaar met de klachten van de overgang op de meer gebruikelijke fysiologische leeftijd. Toch is hier een duidelijk verschil. Vrouwen die vroeg in de overgang komen hebben daar emotioneel vaak veel meer last van. In je vriendinnen kring ben je vaak de enige die in deze fase zit. Het delen van je ervaringen is moeilijk en wordt vaak niet begrepen door leeftijdsgenoten. Het kan een eenzaam proces zijn met veel verdriet.

De angst voor een vroegtijdig veroudering proces wordt vaak genoemd en dat is niet geheel onterecht, vrouwen die voor hun 40ste levensjaar stoppen met menstrueren hebben hormoon verlies op een te jonge leeftijd waardoor zij op termijn meer risico hebben op hart –en vaatziekten, dementie en osteoporose.

Het is dan ook belangrijk je goed te laten informeren.

Ik kan je helpen inzicht te krijgen in het proces van de overgang, in welke fase je bent, maar vooral in ‘wat te doen?’

  • Heb je nog een kinderwens?
  • Hoe bescherm je jezelf tegen de genoemde chronische ziekten op termijn?
  • Tot op welke leeftijd is bescherming met hormonen gewenst?
  • Kies je voor de anticonceptiepil of voor de meer specifieke hormoon therapie?
  • Wat zijn de (risico) verschillen tussen het gebruik van de anticonceptiepil of hormoon therapie?
  • En misschien wel het allerbelangrijkste: hoe kun je jezelf weer snel ‘de oude’ voelen?

Indien gewenst/noodzakelijk kan ik je vanuit mijn netwerk met de juiste gynaecologen in contact brengen.